Jel elektroforezi, yüklü makromoleküllerin (DNA, RNA, Protein) bir elektrik alan etkisi altında, gözenekli bir matris (jel) içerisinde büyüklüklerine, net yüklerine ve konformasyonlarına göre göç ettirilmesi esasına dayanan biyofiziksel bir tekniktir. Akademik çerçevede bu süreç, moleküllerin sürtünme katsayısı ile elektrik alan kuvveti arasındaki dengenin bir sonucudur.
Jel Elektroforezinin Çalışma Prensibi
Süreç, nükleik asitlerin omurgasındaki fosfat grupları sayesinde sahip oldukları negatif yükün, anoda (pozitif kutup) doğru hareket etmesi prensibiyle çalışır. Jel matrisi (agaroz veya poliakrilamid), moleküler bir elek görevi görerek küçük parçaların daha hızlı, büyük parçaların ise daha yavaş hareket etmesini sağlar.
Burada v göç hızını, E elektrik alan şiddetini, q molekülün net yükünü ve f ise jel matrisinin uyguladığı sürtünme katsayısını temsil eder.
Jel Elektroforezi Türleri ve Teknik Detaylar
1. Yatay Jel Elektroforezi (Agaroz Jel)
Genellikle nükleik asitlerin (DNA/RNA) ayrımı için kullanılır. Jel, tampon çözelti (TAE veya TBE) içerisinde yatay bir düzlemde bulunur.
Uygulama Alanı: PCR ürünlerinin kontrolü, plazmit analizi, genomik DNA kalitesinin ölçülmesi.
Kritik Nokta: Jel konsantrasyonu (örneğin; %0.8 - %2), ayrılacak DNA parçasının baz çifti (bp) büyüklüğüne göre optimize edilmelidir.
2. Dikey Jel Elektroforezi (PAGE)
Poliakrilamid Jel Elektroforezi (PAGE), genellikle dikey bir sistemde iki cam plaka arasında gerçekleştirilir. Gözenek yapısı agarozdan çok daha küçüktür, bu da yüksek çözünürlüklü ayrım sağlar.
Native-PAGE: Proteinlerin doğal yapısını koruyarak ayrılmasını sağlar.
SDS-PAGE: Proteinlerin yük/kütle oranını eşitleyerek sadece moleküler ağırlıklarına göre ayrılmasını sağlar.
Uygulama Alanı: Protein saflaştırma kontrolleri, enzim analizleri, sekanslama jel analizleri.
Uygulamada Önemli Noktalar ve Sorun Giderilme Yaklaşımları
Başarılı bir elektroforez analizi için sadece cihazı çalıştırmak yeterli değildir; kimyasal ve fiziksel değişkenlerin kontrolü elzemdir.
Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Akademik Çözümler:
Bantların "Gülümsemesi" (Smiling Effect): Genellikle jelin merkezindeki ısınmadan kaynaklanır. Voltajın düşürülmesi veya tampon çözeltinin soğutulması önerilir.
Kuyruk Oluşumu (Smearing): Örnekte protein kontaminasyonu veya nükleaz aktivitesi olabilir. Örnek hazırlama basamakları (denatürasyon süresi, saflık kontrolü) gözden geçirilmelidir.
Zayıf Çözünürlük: Tampon çözeltinin (buffer) bitmesi veya yanlış konsantrasyon seçimidir. İyonik dengenin korunması için tamponun tazelenmesi şarttır.
Neden Uygulamalı Eğitim Almalısınız?
Jel elektroforezi, teoride basit görünse de "elle yapılan" (hand-on) becerilerin en kritik olduğu tekniktir. Jelin dökülmesi sırasında kabarcık oluşmaması, kuyucuklara yükleme yaparken örneğin kaçırılmaması ve voltaj-akım dengesinin manuel kontrolü ancak deneyimle kazanılır. Kağıt üzerindeki bir "bant" görüntüsü, laboratuvardaki saatlerce süren titiz hazırlığın sonucudur.
Neden Lab Akademi Deneyim ve Eğitim Merkezi?
Lab Akademi, sizi ekran başından çıkarıp doğrudan laboratuvar tezgahına yerleştirir.
Birebir Uygulama: Yatay ve dikey elektroforez sistemlerini bizzat kurar, jelinizi döker ve görüntüleme sistemlerinde (Jel Dokümantasyon) verinizi analiz edersiniz.
Hata Analizi: Eğitimlerimizde sadece "doğruyu" değil, karşılaşılan "hataları" da bizzat deneyimleyerek sorun giderme (troubleshooting) yeteneği kazanırsınız.
Endüstriyel Standart: Kullandığımız ekipman ve kimyasallar, global AR-GE ve kalite kontrol laboratuvarları ile eşdeğerdir.
Kariyerinizde teorik bir bilgiden fazlasına sahip olmak, laboratuvarın dilini konuşmak ve moleküler analizlerde uzmanlaşmak için doğru adrestesiniz.
👉 Eğitimi detaylıca incelemek ve kayıt olmak için tıklayın: Nükleik Asit İzolasyonu ve PCR/Real Time-PCR Uygulamaları Eğitimi
