Laboratuvar dünyasında sıkça duyduğumuz bir cümle vardır: "Cihazı kalibre ettirdik, sorun yok."
Maalesef, bu çok tehlikeli bir yanılgıdır.
Kalibrasyon, cihazın yılda bir gün (o an) doğru çalıştığını gösterir. Peki ya diğer 364 gün?
Cihazınızın lambası yavaşça sönüyor olabilir, kolonunuz kirleniyor olabilir veya analistiniz pipetleme hatası yapıyor olabilir.
Bunu anlamanın tek yolu, laboratuvara bir "Güvenlik Kamerası" yerleştirmektir. İşte bu kamera sisteminin adı **İç Kalite Kontrol (IQC)**dür.
Rastgele Değil, Planlı Kontrol
ISO 17025 standardı, "Sonuçların geçerliliğini izleyin" derken, rastgele aralıklarla standart okutmayı kastetmez.
Gerçek bir IQC sistemi şu sorulara cevap vermelidir:
Bu metodun riski nedir? (Çok kullanılan, hataya açık bir metot mu?)
Hangi kontrol numunesini kullanacağım? (CRM, Laboratuvar İçi Referans Malzeme, Spike?)
Ne sıklıkla yapacağım? (Her 20 numunede bir mi, her gün mü?)
Veriyi Grafiğe Dökmek: Shewhart Kartlarının Gücü
Bu eğitimde Turgay Arıkaya'nın üzerinde en çok duracağı konu, verilerin görselleştirilmesidir.
Bir kontrol numunesini okuttunuz ve sonuç 99 çıktı. (Beklenen: 100).
Ertesi gün 98 çıktı.
Sonraki gün 97.
Hepsi limitler (90-110) içinde olabilir. "Uygun" deyip geçebilirsiniz.
Ama bir Kontrol Grafiğine (Shewhart Chart) baksaydınız, sonucun bir kaydıraktan kayar gibi aşağıya gittiğini (Trend) görürdünüz.
Bu trend size şunu bağırıyor: "Cihazın ayarı bozuluyor, müdahale et! Yoksa yarın limit dışı çıkacak!"
İşte İstatistiksel Süreç Kontrolü (SPC) budur. Hatayı olmadan önce görmektir.
Excel ile Kendi Sisteminizi Kurun
Pahalı LIMS yazılımlarına ihtiyacınız yok. Eğitimde, Excel'in şartlı biçimlendirme ve grafik özelliklerini kullanarak;
Uyarı Limitlerini ($\pm 2SD$) ve Aksiyon Limitlerini ($\pm 3SD$) otomatik hesaplayan,
Limit dışı çıkan noktayı kırmızıya boyayan,
kendi dinamik kalite kontrol dosyanızı oluşturmayı öğreneceksiniz.
