Bir laboratuvar pozisyonu için mülakata girmek, standart bir ofis işi görüşmesinden çok daha fazlasıdır. İnsan Kaynakları (İK) yetkilileri genel uyumunuza, iletişim becerilerinize ve motivasyonunuza bakarken; Laboratuvar Yöneticileri veya Teknik Müdürler sizin el becerinizi, güvenlik bilincinizi, dürüstlüğünüzü ve kriz anındaki teknik reflekslerinizi ölçmeye çalışır.
Diplomanız, not ortalamanız veya staj yaptığınız yerler size mülakat kapısını açar; ancak o kapıdan içeri girip iş teklifiyle çıkmanızı sağlayacak olan şey, teknik sorulara verdiğiniz "Pratik, Güvenli ve Çözüm Odaklı" cevaplardır.
Laboratuvar dünyasında "bilmek" yetmez, "uygulayabilmek" gerekir. Bu kapsamlı rehberde, bir Laboratuvar Teknisyeni/Analisti pozisyonu (Ar-Ge veya Kalite Kontrol) için karşılaşabileceğiniz en kritik 10 mülakat sorusunu, bu soruların altında yatan nedenleri (Mülakatçı aslında neyi duymak istiyor?) ve nasıl cevaplamanız gerektiğini derinlemesine inceledik.
Bölüm 1: Laboratuvar Güvenliği ve Temel Prosedürler
Laboratuvar yöneticilerinin adaylarda aradığı 1 numaralı özellik "Deha" değil, **"Güvenlik Bilinci"**dir. Çünkü dikkatsiz bir dahi, laboratuvarı tehlikeye atabilir veya milyonluk cihazları bozabilir.
Soru 1: "Laboratuvarda çalışırken kişisel güvenliği ve sterilizasyonu nasıl sağlarsınız?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Yönetici, sizin sadece kendinizi değil, çalışma arkadaşlarını ve analiz sonuçlarını (kontaminasyon riski) koruyup koruyamayacağınızı bilmek ister. Ezbere bilgi değil, alışkanlık arar.
Örnek Cevap: "Benim için güvenlik laboratuvara girmeden önce başlar. Yapacağım analize uygun Kişisel Koruyucu Donanımları (Önlük, nitril eldiven, koruyucu gözlük ve çalışılan kimyasala göre gerekirse maske) eksiksiz kullanırım. Kimyasallarla çalışmadan önce mutlaka Malzeme Güvenlik Bilgi Formlarını (MSDS/GBF) kontrol ederek riskleri öğrenirim.
Sterilizasyon konusunda ise çalışılan materyale göre Otoklav (basınçlı buhar) veya UV ışık yöntemlerini kullanırım. Çalışma alanımı iş öncesi ve sonrası mutlaka %70'lik alkol veya uygun dezenfektanla temizleyerek hem güvenliği sağlarım hem de çapraz kontaminasyonu önlerim."
Soru 2: "Laboratuvarda bir kimyasal döküldüğünde veya bir kaza olduğunda ilk tepkiniz ne olur?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Kriz anında donup kalıyor musunuz, panik mi yapıyorsunuz yoksa önceden belirlenmiş prosedürü mü uyguluyorsunuz?
Örnek Cevap: "Öncelikle sakinliğimi korur, çevredekileri yüksek sesle uyararak alanı güvenliğe alırım. Dökülen kimyasalın ne olduğunu biliyorsam, laboratuvardaki 'Acil Durum Döküntü Kiti'ni (Spill Kit) kullanarak müdahale ederim; asitse nötralize ediciyle, yanıcıysa absorban pedlerle temizlerim.
Eğer durum beni aşıyorsa veya kimyasalın ne olduğundan emin değilsem, derhal laboratuvar sorumlusuna haber verir ve gerekirse acil durum butonunu kullanırım. Olay sonrası mutlaka 'Kaza/Olay Bildirim Formu'nu doldurarak durumu kayıt altına alırım ki, kök neden analizi yapılabilsin."
Bölüm 2: Teknik Yetkinlik ve Kimya Bilgisi
Burada teorik bilginizi pratikle (Laboratuvar tezgahında) nasıl birleştirdiğiniz ölçülür.
Soru 3: "Hangi laboratuvar cihazlarını kullandınız? En yetkin olduğunuz cihaz hangisi?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Adayın işe başladığında oryantasyon süresinin ne kadar süreceğini ve hangi cihazlarda eğitime ihtiyacı olduğunu anlamak için sorulur.
Örnek Cevap: "Üniversite eğitimim ve stajlarım sırasında pH metre, Santrifüj, Otoklav ve UV-VIS Spektrofotometre cihazlarını aktif olarak kullandım; bu cihazların kalibrasyon ve doğrulama işlemlerini yapabilirim. HPLC ve GC gibi kromatografik cihazlar konusunda teorik eğitimim var ve numune hazırlama (Vial doldurma, mobil faz hazırlama) aşamalarında bulundum. Ancak bu ileri cihazlarda metot geliştirmek veya sorun gidermek (troubleshooting) için kurum içi eğitime ve yönlendirmeye ihtiyacım olabilir. Öğrenmeye çok hevesliyim."
Soru 4: "Bana 1 Molar, 1 Litre NaOH (Sodyum Hidroksit) çözeltisini nasıl hazırlayacağınızı anlatır mısınız?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Bu, sektörün en ünlü **"Tuzak Sorusu"**dur. Sadece matematiksel hesap (1x1x40 = 40 gram) sorulmamaktadır. Hazırlama tekniği ve güvenlik bilinci test edilmektedir.
Örnek Cevap: "Öncelikle hesaplama yaparım; 1 mol NaOH 40 gramdır. Koruyucu gözlüğümü ve eldivenimi takarım. 1 litrelik balonjoje içerisine önce bir miktar saf su koyarım (Asla asit/baz üzerine su dökülmez kuralı gereği). Tarttığım 40 gram NaOH'ı yavaşça ekleyip çözünmesini sağlarım. NaOH suda çözünürken ısı açığa çıkardığı (egzotermik reaksiyon) için balon ısınacaktır; bu yüzden soğumasını beklerim. Çözelti oda sıcaklığına geldikten sonra balonjojenin çizgisine kadar saf su ile tamamlar ve alt-üst ederek homojenize ederim."
Bölüm 3: Davranışsal Yetkinlikler ve İş Disiplini
Laboratuvar işi tekrara dayalıdır, dikkat gerektirir ve dürüstlük esastır. Kişiliğinizin buna uygun olup olmadığı test edilir.
Soru 5: "Rutin işlerden sıkılır mısınız? Her gün aynı pipetlemeyi yapmak sizi yorar mı?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Laboratuvar analistliği genelde rutin analizler üzerine kuruludur. "Ben çok yaratıcıyım, sıkılırım" diyen adaylar genellikle kısa sürede işten ayrılır.
Örnek Cevap: "Laboratuvar disiplini rutine, SOP'lere (Standart Operasyon Prosedürü) ve standartlara uymayı gerektirir. Ben rutini 'sıkıcı' olarak değil, 'uzmanlaşma ve tutarlılık' olarak görüyorum. Her gün aynı analizi yapsam bile, her seferinde daha hassas (%RSD değerini düşürerek) ve hatasız sonuç almak benim için bir motivasyon kaynağıdır. Kalite Kontrolün temeli de bu tekrarlanabilirliktir."
Soru 6: "Analiz sonucunuz limit dışı (OOS) çıktığında ne yaparsınız?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Bu bir Dürüstlük ve Prosedür Takibi testidir. Sonucu saklıyor musunuz, yoksa raporluyor musunuz?
Örnek Cevap: "Öncelikle panik yapmam ve numuneyi dökmem. Sakin bir şekilde hesaplamalarımı, tartım değerlerini ve cihaz parametrelerini kontrol ederim (Operatör hatası var mı?). Eğer bariz bir hata bulamazsam, durumu derhal laboratuvar yöneticime bildiririm. Yöneticimin onayıyla, laboratuvarın OOS (Spesifikasyon Dışı Durum) prosedürünü başlatır ve şahit numune ile tekrar analiz yaparım. Tüm bu süreçleri laboratuvar defterine detaylıca kaydederim."
Soru 7: "Çoklu görevlerle (Multitasking) nasıl başa çıkarsınız?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Laboratuvarda aynı anda birden fazla cihaz çalışabilir. Zaman yönetimi beceriniz ölçülür.
Örnek Cevap: "Laboratuvar ortamında zaman yönetimi çok kritiktir. Örneğin, bir numune santrifüjde 15 dakika dönerken veya otoklav sterilizasyon yaparken, o bekleme süresini boş geçirmem. Bir sonraki analizin ön hazırlığını (tartım, etiketleme) yaparım veya raporlarımı yazarım. Ancak analizlerin kritik aşamalarında (örneğin hassas tartım yaparken) hata yapmamak için odağımı tek bir işe veririm."
Bölüm 4: Veri Yönetimi ve Sorun Çözme
Modern laboratuvarlarda (özellikle İlaç ve Gıda sektöründe) analiz yapmak kadar, o analizin verisini korumak ve karşılaşılan teknik sorunları çözmek de önemlidir.
Soru 8: "Laboratuvar kayıtlarını nasıl tutarsınız? 'Veri Bütünlüğü' (Data Integrity) kavramından ne anlıyorsunuz?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Özellikle GMP ve GLP ile çalışan laboratuvarlarda "Yazılmayan şey yapılmamış sayılır". Yöneticiler, sizin kayıt tutma disiplininizi ve ALCOA+ prensiplerine hakimiyetinizi ölçer.
Örnek Cevap: "Laboratuvar defterimi veya elektronik kayıt sistemini 'Eş Zamanlılık' ilkesine göre kullanırım; yani işi yaptığım anda kaydederim, hafızama güvenip sonraya bırakmam. Hata yaptığımda silinti, kazıntı veya daksil yapmam; tek çizgiyle üzerini çizer, doğrusunu yazar, tarih ve imzamı atarım (Audit Trail mantığı). Benim için veri bütünlüğü; analiz sonucunun değiştirilemez, izlenebilir, güvenilir ve orijinal olmasıdır."
Soru 9: "Analiz sırasında cihaz bir hata verirse veya Sistem Uygunluk Testi (System Suitability) geçmezse nasıl bir yol izlersiniz?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Adayın sorun çözme (Troubleshooting) yeteneğini ve sınırlarını bilip bilmediğini test eder.
Örnek Cevap: "Öncelikle hatanın kaynağını anlamaya çalışırım. Basit bir kullanıcı hatası mı (Örn: HPLC'de mobil faz bitmesi, hava kabarcığı, kolon bağlantı sızıntısı) yoksa donanımsal bir arıza mı diye kontrol ederim. Cihazın 'Log' kayıtlarına bakarım. Eğer temel müdahalelerle (Purge yapmak, sistemi yıkamak vb.) sorun düzelmiyorsa, durumu daha kötüye götürmemek için cihazı durdurur, yöneticime haber verir ve yetkili servise başvurulmasını sağlarım."
Soru 10: "Bir ekip arkadaşınızla cihaz kullanımı veya bir analiz sonucu konusunda anlaşmazlık yaşarsanız ne yaparsınız?"
Mülakatçı Neden Soruyor? Laboratuvarlar stresli ve ortak kullanım alanlarıdır. Ekip uyumu, teknik bilgi kadar önemlidir. Bu soru duygusal zekanızı ölçer.
Örnek Cevap: "Laboratuvar kişisel görüşlerle değil, standartlarla yönetilen bir yerdir. Bir anlaşmazlık durumunda konuyu kişiselleştirmem. Referans noktamız her zaman SOP'ler (Standart Operasyon Prosedürleri) ve Metot Validasyon raporları olur. 'Prosedür ne diyor?' diye bakarak kanıt bazlı bir çözüm öneririm. Cihaz kullanım çakışmalarında ise laboratuvarın haftalık planına sadık kalırım."
Sonuç: Mülakatın Anahtarı "Hazırlık"tır
Görüldüğü gibi, laboratuvar mülakatlarında başarı; sadece teknik bilgiye değil, bu bilgiyi güvenlik, kalite ve etik çerçevesinde nasıl sunduğunuza bağlıdır.
Bu sorulara vereceğiniz cevapları önceden çalışmak, hatta ayna karşısında sesli prova yapmak sizi rakiplerinizin önüne geçirecektir. Mülakatçıya şu mesajı verin: "Ben sadece deneyi yapan kişi değilim; laboratuvarın kurallarını, risklerini ve sorumluluğunu taşıyan bir profesyonelim."
Başarılar dileriz!
