Moleküler Biyoloji ve Genetik bölümü mezunları için iş dünyası, "Laboratuvara kapanıp pipetleme yapmak" ile "Takım elbise giyip doktorlara sunum yapmak" arasında geniş bir yelpaze sunar. Kariyer.net üzerindeki aday yorumları incelendiğinde, firmaların (Genetik Tanı Merkezleri, Biyoteknoloji Firmaları, İlaç Ar-Ge ve Tüp Bebek Merkezleri) adayları teknik bilginin ötesinde, stres yönetimi ve iletişim becerileriyle sınadığı görülüyor.
İşte Moleküler Biyolog adaylarının mülakatlarda en sık karşılaştığı durumlar ve sorular.
1. İki Farklı Yol: Teknik Mülakat mı, Satış Simülasyonu mu?
Aday deneyimlerine göre süreç, başvurduğunuz pozisyona göre keskin bir şekilde ayrılıyor:
Laboratuvar Pozisyonları (Tanı Merkezi/Ar-Ge): Süreç genellikle yazılı sınav ile başlıyor. Klasik biyoloji bilgileri, laboratuvar hesaplamaları ve İngilizce makale çevirisi isteniyor. Ardından Laboratuvar Sorumlusu ile teknik görüşme yapılıyor.
Saha/Aplikasyon Pozisyonları: Burada "Moleküler Biyolog" unvanı aransa da işin özü satış ve tekniktir. Mülakatlarda sunum yapmanız, bir ürünü pazarlamanız veya zor bir müşteriyi (doktoru) ikna etmeniz isteniyor.
2. Laboratuvarın Kalbi: PCR ve Genetik Soruları
Teknik mülakatlarda adayları en çok terleten konu şüphesiz PCR (Polimeraz Zincir Reaksiyonu) ve türevleridir.
PCR Mekanizması: "PCR döngülerini ve sıcaklık derecelerini (Denatürasyon, Annealing, Elongation) sırasıyla anlat."
Real-Time PCR: "Konvansiyonel PCR ile Real-Time PCR arasındaki fark nedir? Ct değeri neyi ifade eder?"
DNA/RNA İzolasyonu: "İzolasyon mantığı nedir? Neden alkol kullanıyoruz? RNA çalışırken nelere dikkat edersin (RNase kontaminasyonu)?"
Primer Tasarımı: "Primer nedir? Primer dimer oluşumu nasıl engellenir?"
Analiz: Adaylar, sadece "PCR yaptım" demenin yetmediğini; "Reaksiyon neden çalışmadı?" sorusuna (Mg+ konsantrasyonu, Primer sıcaklığı vb.) cevap verebilmenin işi kazandırdığını belirtiyor.
3. Genetik Tanı Merkezleri İçin Özel Sorular
Hastanelerin genetik laboratuvarlarına veya özel tanı merkezlerine başvuran adaylara, teorik genetik bilgisi sorulmaktadır:
Kromozom Analizi: "Karyotipleme nedir? Hangi evrede durdurulur?"
Mutasyonlar: "Nokta mutasyon, delesyon, insersiyon nedir? Örnek hastalık sayabilir misin? (FMF, Talasemi vb.)"
NGS (Yeni Nesil Dizileme): "Sanger dizileme ile NGS farkı nedir?" (Bu soru genellikle daha tecrübeli adaylara sorulsa da, yeni mezunlardan da teorik bilgi bekleniyor).
4. Aplikasyon ve Satış Uzmanlığı Mülakatları
Moleküler Biyoloji mezunlarının büyük bir kısmı, biyoteknoloji firmalarında Aplikasyon Uzmanı (Cihazı kuran ve eğitimi veren kişi) veya Satış Temsilcisi olarak çalışmaktadır. Bu mülakatlarda sorulanlar tamamen farklıdır:
"Bana bu kalemi sat" (Klasik satış yeteneği testi).
Seyahat Engeli: "Şehir dışına çıkabilir misin? Ehliyetin var mı ve aktif araç kullanabiliyor musun?" (Bu soru eleyicidir).
Sunum Yeteneği: "Bize bitirme tezini veya bildiğin bir moleküler tekniği 5 dakikada anlat." (Burada teknik bilgiden çok, konuyu karşı tarafa ne kadar basit ve etkili anlattığınıza bakılır).
5. İngilizce: "Makale Okuyabiliyor musun?"
Bilim dili İngilizcedir. Kariyer.net yorumlarında adaylar, mülakatın bir aşamasında önlerine İngilizce bir "Kit Prospektüsü" veya "Bilimsel Makale Özeti (Abstract)" konulduğunu ve çevirmelerinin istendiğini belirtiyor.
Soru: "Bu kitin saklama koşulları nelerdir ve protokolde hangi adım kritik?" (Metinden bulup çevirmeniz beklenir).
6. İK ve Kişilik Soruları: "Neden Akademi Değil?"
Moleküler Biyoloji mezunlarının çoğu Yüksek Lisans/Doktora hedeflediği için, özel sektör yöneticileri adayların kalıcı olup olmayacağını sorgular.
"Neden akademisyenlik değil de özel sektör?" (Adayın firmada uzun vadeli kalıp kalmayacağını ölçen en kritik soru).
"Tekrarlayan işlerden sıkılır mısın?" (Tanı laboratuvarlarında her gün yüzlerce COVID veya kan örneği çalışmak rutindir).
"Stres altında hatasız çalışabilir misin?" (Hasta sonuçlarının aciliyeti ve hata kabul etmemesi).
7. Adaylardan "Hayat Kurtaran" Tavsiyeler
Mülakat deneyimlerini paylaşan Moleküler Biyologların ortak tavsiyeleri şunlardır:
Stajınızı İyi Anlatın: "Hocanın peşinde gezdim demek yerine, 'X projesinde, Y cihazını kullanarak 50 hasta numunesinin DNA izolasyonunu yaptım' deyin."
Santral Dogma'yı Adınız Gibi Bilin: "Replikasyon, Transkripsiyon, Translasyon süreçlerini ve hücrenin temel mekanizmalarını karıştırırsanız, mülakat o an biter."
Aplikasyon'dan Korkmayın: "Laboratuvar bulamıyorsanız Aplikasyon Uzmanlığına başvurun. Hem laboratuvardan kopmazsınız hem de maaş/yan hakları genellikle daha iyidir."
Cihaz Markalarını Bilin: "Mülakata gittiğiniz firmanın hangi markaların (Thermo, Roche, Illumina vb.) distribütörü olduğunu mutlaka araştırın."
Sonuç: Bilim İnsanı Kimliğinizi Profesyonellikle Birleştirin
Moleküler Biyolog mülakatları; bir yanda pipetleme hassasiyeti, diğer yanda bilimsel iletişim becerisi gerektirir. Eğer laboratuvar istiyorsanız PCR ve İzolasyon tekniklerine; eğer saha istiyorsanız İletişim ve Sunum becerilerinize odaklanın. Ve her iki durumda da, İngilizce literatür okuma yetkinliğinizi CV'nizde ve mülakatta mutlaka kanıtlayın.
