Blog

Eczacılık, Kimya veya Moleküler Biyoloji bölümünden mezun olan bir adayın önünde geleneksel bir kariyer yolu vardır: Laboratuvara girmek, deney tüpleriyle çalışmak, hücre kültürü yapmak veya sentez kurgulamak. Bu "Islak Laboratuvar" (Wet Lab) becerileri elbette paha biçilemezdir. Ancak dünyanın en büyük ilaç şirketlerinin (Pfizer, Novartis, Roche, AstraZeneca) Ar-Ge yatırımlarına baktığınızda, bütçenin giderek artan bir şekilde beyaz önlüklü araştırmacılardan, bilgisayar başında kod yazan ve 3 boyutlu molekül simülasyonları yapan uzmanlara kaydığını görürsünüz.

Geleneksel ilaç keşif süreci, genellikle doğada bulunan veya kimya laboratuvarlarında sentezlenen milyonlarca farklı bileşiğin, hücre kültürlerinde tek tek test edilmesine dayanan yorucu bir "High-Throughput Screening" (Yüksek Verimli Tarama) işlemidir. Bu süreç ortalama 10 ila 15 yıl sürer ve bir molekülün raftan eczaneye ulaşması yaklaşık 2.5 milyar dolara mal olur. Başarı oranı ise %1'in altındadır. Modern bilim, bu verimsizliği aşmak için çözümü bilgisayar bilimlerinde, fiziğin temel yasalarında ve istatistikte bulmuştur: Bilgisayar Destekli İlaç Tasarımı (CADD) ve onun kalbi olan Moleküler Yanaştırma (Molecular Docking).

Genomik veri analizinin (NGS) parladığı bir çağda yaşıyoruz. CV'nize "DNA dizileme analizi yapabilirim" yazmak kesinlikle güçlü bir adımdır. Ancak ilaç endüstrisinin (Pharma), biyoteknoloji devlerinin ve akademi dünyasının arka kapısından içeri girdiğinizde, milyonlarca dolarlık Ar-Ge bütçelerinin DNA'ya değil, doğrudan Proteinlere (Hedef Moleküller) harcandığını görürsünüz.

Modern moleküler biyolojinin en temel yasası olan Central Dogma (Merkezi Dogma), genetik bilginin DNA'dan RNA'ya ve oradan da proteine doğru tek yönlü akışını tanımlar.

Moleküler Biyoloji, Genetik, Biyomühendislik veya Eczacılık bölümlerinden mezun olan adayların kariyer yolları genellikle bellidir: Ya akademide yüksek lisans/doktora yapmak ya da hastanelerin, genetik tanı merkezlerinin veya ilaç firmalarının ıslak laboratuvarlarında (wet lab) pipetaj ağırlıklı Ar-Ge veya Kalite Kontrol pozisyonlarında çalışmak.

Biyoloji bilimi, 21. yüzyılın başlarında benzeri görülmemiş bir paradigma kayması yaşadı. Yüzyıllar boyunca mikroskoplar, petri kutuları ve kimyasal reaktiflerle sınırlı olan biyoloji; İnsan Genom Projesi'nin (Human Genome Project) 2003 yılında tamamlanmasıyla birlikte bir "Veri Bilimi"ne (Data Science) dönüştü. Bugün bir hücreyi anlamak için sadece mikroskoba bakmak yetmiyor; milyarlarca harften (A, T, G, C) oluşan devasa metin dosyalarını incelemek, filtrelemek ve anlamlandırmak gerekiyor.

Üniversiteden yeni mezun olmuş bir kimyagerin veya biyoloğun CV'sine baktığınızda genellikle şu yetkinlikleri görürsünüz: "HPLC teorisine hakim", "GC analizleri yapabilir", "Laboratuvar cihazlarını tanır". İşverenler bu teorik bilgiyi elbette önemser. Ancak bir adayı laboratuvara deneme sürecine (oryantasyon) aldıklarında, laboratuvar yöneticisinin gözlemlediği ilk şey adayın cihazın tuşlarına nasıl bastığı değildir; adayın bir kimyasal şişesini nasıl tuttuğu, kapağını nereye koyduğu ve spatülü nasıl kullandığıdır.

Modern analitik kimya laboratuvarları, milyarda bir (ppb) hatta trilyonda bir (ppt) seviyelerinde ölçümler yapabilen muazzam hassasiyette cihazlarla (LC-MS/MS, GC-MS, ICP-OES) donatılmıştır. Bir laboratuvar yöneticisi, bu cihazlara milyonlarca lira yatırım yapabilir ve en iyi iklimlendirme sistemlerini kurabilir. Ancak, bu devasa analitik gücün ve yatırımın kaderi, laboratuvar tezgahında elinde spatül tutan analistin "Kimyasal Kullanım Disiplini"ne bağlıdır.

Kalite Kontrol laboratuvarlarında çalışan mikrobiyologlar genellikle "Rutin Analist" olarak görülür. Ekim yap, inkübe et, sayım yap, raporla. Ancak bu rutinin dışına çıkıp, "Bu metot gerçekten doğru mu çalışıyor?" sorusunu soran ve bunu kanıtlayan mikrobiyologlar, sektörün en çok aranan "Validasyon Uzmanları"na dönüşür.

Analitik kimyada bir metodu valide etmek, belirli kurallar çerçevesinde (LOD, LOQ, Lineerite) ilerleyen matematiksel bir süreçtir. Ancak mikrobiyolojide durum çok farklıdır. Çünkü çalıştığınız "Analit" canlıdır; çoğalır, ölür, strese girer (VBNC) ve kümelenir.